Барокко – Абсолютизтын сүр жавхлан мөн

Тэр үеийн уран барилгын адармаатай арга маягийн нэрээр нэрлэгдсэн бароккогийн үеийн хөгжим хэмжээгүй эрхт засаглалын хээнцэр, тансаг байдлыг тусгадаг. Ордны баяр ёслолын хөгжим болон дуурийн шинэ хэлбэр нь дэлхийн хүч чадлын уран сайхны тусгал мэт тооцогдож байлаа. Оркестр, гоцлол дуучид бүхий хоор дуунд зориулагдсан томоохон хөгжмийн зохиол (оратори) – шинэ төрөл зүйл үүссэнээр хөгжмийн тансаг байдал библийн сэдэвтэй хослох болов. Лондонд Жорж Фредерик Гендель шашны олон хоолойт дуу, бусад жүжгүүдээ зохиож байсан бол Германд Иоганн Себастьян Бах сүмийн хөгжмийн шинэ хэлбэр болох 300 шахам шажны болон язгууртны магтуу дуу зохиожээ.

→ Бароккогийн сүр хүч: цуврал дуурь – бароккогийн зэмсэгт хөгжим: кончерто гроссо.

ТҮЛХҮҮР БАРИМТУУД

Бароккогийн ХӨГЖМИЙН ЧУХАЛ ХЭЛБЭРҮҮД: кончерто гроссо (их концерт), хөгжмийн чуулга, 3-бүлгээс бүрдсэн хөгжмийн зохиол.
ЦУВРАЛ-ДУУРЬ абсолютизмын баяр ёслолын байдлыг тусгадаг.
ОЛОН ХООЛОЙН ДЭЭР ҮНДЭСЛЭГДСЭН ХӨГЖМИЙН ЗОХИОЛЫГ бурханлаг эрэмбийн тусгал хэмээн үздэг байжээ.
ТИЙМ ЗОХИОЛЫН ТООНД эсрэгээр зохион урвуулан тоглодог аялгуут хэмнэлт сэдвүүд багтдаг.

ОРДНЫХНЫ ХӨГЖМИЙН СОЁЛ

Бароккогийн эринд ордны хөгжмийн баяр ёслолын хэв маяг буй болов. Балет, дуурь, оркестр хөгжим абсолютизмын сүр жавхааг илтгэдэг байлаа.

Сэргэн мандлын эринд хөгжмийн хөгжилд Мантуи болон Феррара зэрэг италын орднууд олон талаар нөлөөлжээ. Хөгжмийн шинэ хэлбрүүд, тухайлбал, дуурь үүсч, харин оркеструуд мэргэжлийн болсноор хөгжмийн зохиолчдод ансамбль доторх тодорхой тооны хөгжимд зориулан зохиолоо бичих боломж бүрдэв. Энэ явдал XVII зуун хүртэл үргэлжилж, үүний дүнд хөгжим нь ордны ёслолын салшгүй хэсэг нь болов. Түүнийг сүмийн шажны үзэгдлүүдээс гадна найр наадам, бүжиг, жагсаал, ан хийхээр гарах зэрэгт тоглодог байлаа. Хөгжимчдийн хэрэгцээ ч тэдний үүргийн хэрээр адилхан өссөөр байлаа. Мэргэжлийн дуучид хөгжимчид улам бүр нарийн төвөгтэй зохиолуудыг тоглох болж, хөгжмийн зохиолчид урьд нь сүмийн хөгжимд ашиглагдаж байсан уран уншлагын хэмнэл, бүжиг бусад төрөлд татгалзах болов.

ЖАН-БАТИСТ ЛЮЛЛИ 1632 онд Флоренцид төрж, 1687 онд Парижид нас баржээ.
ТҮҮНИЙ ЭРХЭМСЭГ УЯН ХӨГЖИМ версалын ордны тансаг сайхныг тусгадаг байлаа.
ЛЮЛЛИ ХОШИН БАЛЕТ ЗОХИОСОН НЬ хошигнол, балет, дуурийн дууны хослол байлаа.

Жан-Батист Люлли

ЖАН-БАТИСТ ЛЮЛЛИ

ЖАН-БАТИСТ ЛЮЛЛИ бүжигчин, хийлч байжээ. Тэрээр 15 насандаа ерийн л нэг язгууртны хүү Парис орж, версалын ордонд гайхмаар албан тушаал ахижээ. 1656 онд Люлли “Хааны бага хийлийн” (“Les Petits Violons”) оркестрыг үндэслэж, дэлхийн хөгжмийн ертөнцөд нөлөөтэй Версалын хааны ордны зэмсэгт хөгжмийн даргын туслахын албанд томилогджээ. Бүжигт дуртай XIV Людовикийн таашаалд нийцүүлэн Люлли яруу найрагч, жүжгийн зохиолч Мольертэй хамтран ордны балетийг төлөвшүүлэн буй болгов.
1763 оноос Версальд жил бүр шинэ дуурь тавигддаг болов. Хөгжим, бүжиг бүхий найруулга, эрхэмсэг тайз чимэглэл нь жинхэнэ урлагийн бүтээл байлаа.

XIV Людовик “Шөнийн балет”-д “Мандах нарны” дүрд тогложээ, 1654 он

ЗАГВАР НЬ ВЕРСАЛЬ БАЙЛАА

XVII зуунд Версаль нь хөгжмийн амьдралын төв нь байлаа

Ордны хөгжмийг ихэвчлэн баяр ёслол, бүжиг найр, ан ав хийх, мөргөл үйлдэх, дуурь, балет найруулан тавихад тоглодог байжээ. Дээр: II Иосиф, Мария Изабелла Пармская нарын хурим, 1760 он

XVII зуунаас эхлэн версалын арга маяг европын ордны хөгжимд даган дууриах үлгэр нь болов. XIV Людовикийн үед ордны хөгжим нь урьд байгаагүйгээр өсөв. “Нар болсон хаан” өөрөө бүжигчийн хувиар оролцдог хөгжим, бүжиг бүхий тайзны тансаг үзэгдлүүдэд дуртай нэгэн байжээ. Олон нэрд гарсан жүжигчид ордонд ойртохын тулд Людовик хааны таалалд зохицуулан зохиож тоглох хэрэгтэйг ойлгодог байлаа. Ордны хөгжмийн зохиолч Жан Батист Люллигээс гадна Версалын хааны ордонтой нэр нь холбогдсон нэгэн бол хөгжмийн зохиолч, клавесин тоглогдог эмэгтэй Элизабет Жаке де ла Герр байлаа.

АНХДАГЧ ЭХ БУЛГААС

ХАРЬЦАНГУЙН ОНОЛ ҮХЛЭЭР ТӨГСДӨГ ХӨГЖИМ. Версалын тансаг сахйанд зохицуулан Люлли хүнд, төмөр дохиураар удирддаг байжээ. Нэг удаа тэрээр цохилтыг үзүүлэхдээ хөлөө гэмтээжээ. Шарх нь сэдэрч хүндрэн, хэд хоногийн дараа хөгжмийн зохиолч таалал төгсчээ.

БАРОККОГИЙН ДУУРЬ

Анхны дуурийн театрууд Венецид 1637 онд нээгдэж, хөгжимт жүжгийн шинэ төрөл зүйл – дуурийн хөгжлийн урьдчилсан нөхцлийг бүрдүүлэв.

Хойд Италид ордны хөгжим сэргэх үед оруулга жүжгүүд ихээхэн үнэлэгддэг байжээ: театрын үзэгдлүүдийн хоорондох хөгжмийн завсарлагууд, тэдгээрийн олонх нь жүжгийнхээ сэдэвтэй нийлдэггүй байв. Тэдгээр нь удалгүй хөгжмийн театрын бие даасан хэлбэр болон хөгжив. Дуучид өөрсдийн дүрээ дуулж, харин сэдвийг тусгайлан бичигдсэн хөгжим дагалддаг байлаа. Ийнхүү дуурь хэмээх шинэ төрөл мэндлэв.

БАГТ ТЕАТР

Багт театр нь зөвхөн Англид XVII зуунаас эх суурь нь тавигдсан дуурийн төрөл бөгөөд бүжиг, харилцан яриан дууг багтаадаг. Английн анхны дуурь нь эмэгтэйчүүдийн сургуульд зориулж бичсэн Генри Перселлын “Дидона Эней хоёр” (1989 он) юм. 20 насандаа Вестминстерийн сүмийн бишгүүр хөгжимчнөөр томилогдож байсан Перселл багт театрын хөгжлийн хэлбрүүдийн хууль зүйд нийцсэн харилцан холбоотой 5 хагас дуурийг бичжээ.

Зураг: Генри Перселл

ВЕНЕЦ ДЭХ АНХНЫ ДУУРИЙН ТЕАТР

XVIII зуунд италын дуурийн төв нь Неаполь (дээр: Гэгээн Карлдын театр) болж байв. Неаполитаны сургуулийн цуврал дуурь европын дуурийн хандлагыг хэдэн арван жилийн туршид тодорхойлж байлаа

Анхан үедээ дуурь нь зөвхөн ордны төрөл зүйл байлаа. Жишээ нь, Клаудио Монтеверди 1607 онд герцог Мантуин хуримд зориулсан “Орфей” дуурийг зохиожээ. Гэвч 1637 онд Венецид анхны хувийн театр нээгдсэний дараа дуурь нь өргөн олны сонирхлыг татах болов. Венецийн дуурь гайхалтай амжилтанд хүрч, Италид шинэ шинэ дуурийн театрууд буй болов. Дуурийн тоглогчдын бүлгүүд эх орноороо аялан тоглох болсон нь янз бүрийн арга маягууд хөгжихөд нөлөөлөв.
Сериа болон буфор дуурь болжээ: цуврал дуурь (ноцтой, айхтар), хошин дуурь. Анхны төрөл нь Венецийн дуурийн уламжлал дээр үндэслэгдэн буй болжээ. XVIII зуунд тэрээр Алессандро Скарлатти-г хүмүүжүүлсэн неаполитанскийн дуурийн сургуульд нөлөөлжээ. Цуврал дуурийн үндэс нь домог зүйн болон эртний түүхэн сэдвүүд байлаа. Ихэвчлэн гол дүр нь харилцан дурласан хоёр байх ба тэдний хооронд далд үйл ажиллагаа явагдана. Цуврал дуурь нь харилцаа дуурийн дуунуудаас тогтдог. Харилцаа дуу нь сэдвийг тодорхойлсон хөгжмийн аялгуут уран тод уншлага бүхий дүрийг агуулдаг байжээ. Дүрүүдийн сэтгэл хөдлөлийг хөгжмийн хэсгүүд болох дуурийн дуугаар илэрхийлдэг. Хошин дуурь нь цуврал дуурийн эсрэг тэсрэг тал нь байлаа. Энд хошин дүрүүд нь италийн багт хошин шогийн загварт шог зургийн уламжлалыг баримтлан ажилладаг байв. Хошин дуурийн үндсэн сэдэв нь хайртай хосуудын маргаан, алдаа мадгийн инээдэм, хошигнол юм.

ХОШИН ЖҮЖИГЧДИЙН ДАЙН

XVII зууны хоёрдугаар хагаст дуурь нь Европ даяар тархав. Италиас хальж, бие даасан дуурийн уламжлалууд тогтов. Жишээ нь, 1670-аад онд ЖанБатист Люлли Францид шинэ уламжлалыг буй болгов. Гэвч 1752 онд Жованни Баттист Перголезийн “Үйлчлэгч хатагтай” дуурь францын уламжлалын талынхан болон италийн хошин дуурийг шүтэгчид, жишээ нь “хошин жүжигчдийн дайн” –ыг дэмжигчдийн хооронд ноцтой маргаан дэгдээжээ.

МОНТЕВЕРДИ 1567 онд Кремонд (Итали) төрсөн, 1643 онд Венецид нас баржээ.
“ОРФЕЙ” (1607 он) хөгжмийн түүхэн дэх анхны дуурь гэж тооцогддог.
ХОЖМЫН ДУУРИУД: “Улисс эх орондоо буцаж ирсэн нь” (1639-1640 он), “Поппейн хаан суух ёслол” (1642 он).
АРГА БАРИЛЫН ХУВЬД “монодия” буюу нэг хоолойн дууг зонхилдог.

Клаудио Монтеверди

КЛАУДИО МОНТЕВЕРДИ

“Орфей”-н нүүрний хавтас, Венеци, 1609 оны редакци

КРЕМОНД БОЛОВСРОЛ ЭЗЭМШСЭН Клаудио Монтеверди Мантуя-д 1590 онд ирж, 1607 оноос эхлэн ордны оркестрийн хөгжимчин, удирдаачаар ажиллаж байв. Аугаа их мадригалчуудын сүүлчийнх нь. Монтеверди оркестрийн цууриатах дууны судалгаанд асар их хувь нэмэр оруулжээ, тухайлбал, чавхдасын секцинд пиццикато (чавхдаст хөгжим дээр тоглох арга - орч) болон тремоло (дууны хурдан давталт - орч) -г оруулснаар дуурийн шинэ хэлбрийн хөгжлийг тодорхойлжээ.
СҮҮЛЧИЙН ДУУРИУД НЬ ВЕНЕЦИД БИЧИГДЖЭЭ. Тэрээр 1613 онд тэнд ирж Гэгээн Маркийн сүмийн капелла-г улирдах болжээ. Монтеверди энд шажны болон язгууртны олон тооны дуу, тэрчлэн мадригалчуудын номыг зохиосон байна.

“Поппейн хаан суух ёслол” дуурийн орчин үеийн тоглолт, Берлинд болсон анхны тоглолт, 2006 он

КАНТАТА (МАГТУУ) БОЛОН ОРАТОРИ

Оратори – шажны дуурын нэг төрөл. Түүний ачаар шашны хөгжим язгууртнуудын концертын заалуудад цууриатаж байлаа. Иоганн Себастьян Бахын тусламжтайгаар оратори нь протестант сүмийн хөгжимд гол байр суурь эзлэдэг.

Римд мөргөл, шашны маргаан болон дуунд ирэгсдэд зориулсан сүмийн байр танхимыг “оратори” хэмээн нэрлэдэг байжээ. XVI зуунд энэхүү нэр томъёоны утга өргөсч тэнд хангинан цууриатах хөгжмийг нэрлэх болжээ.
Дууг хамтран дуулах нь шашны сургаалийн асуудлуудын талаарх эрэгцүүлэл, бодлогоширлыг хөнгөвчилдөг. Христийн шажны сэдвүүд дээр үндэслэн оратори нь гоцлон дуулаач, хоор болон оркестрт зориулсан хэд хэдэн хэсгээс бүрдэх зохиомжийг өөртөө агуулдаг.

ЛОНДОН ДАХЬ ГЕНДЕЛИЙН ОРАТОРИУД

Джордж Фридрих Гендель Герман болон Англи дахь хөгжмийн хөгжилд нөлөө үзүүлсэн нэгэн

Эхнээсээ шашны мөргөлд зориулан зохилгддог байсан ораториуд сүмийн хүрээнээс нэгэнт хальжээ. Эдгээр баяр ёслолын зохиолууд нь өөрийн яруу ая, сайтар тунгаагдсан сэдвийн шугамнаасаа болж тайз чимэглэлгүй дуурийг санагдуулж байв. Жишээ нь, Георг Фридрих Гендель өөрийн “Эсфирь” (1732 он) хэмээх ораторийг “шашны дуурь” хэмээн нэрлэдэг байв. 1740-өөд онд Лондонд Гендель өөрийгөө хөгжмийн зохиолч, найруулагч гэдгээ харуулахыг оролдож байсан ч түүний ихэнх дууриуд бүтэлгүйтжээ. Тэр үед Гендель англи хэл дээр театрчилсан шашны дуурь – оратори зохиох болов. Түүний “Мөргөл” хэмээх ораторийн анхны тоглолт Дублинд 1742 онд болсон нь түүний хамгийн амжилттай найруулгын нэгэн болов.

МАГТУУ ДУУ

Магтуу дуу – кантата (лат. cantare - дуулах) ораторитай нягт холбоотой бөгөөд дуулахад болон дагаж тоглоход зориулагдсан хөгжмийн зохиол юм. Магтуу дууг Италид их хайрладаг. Язгууртны хүрээлэлд гоцлол дуучин нэг буюу хэд хэдэн хөгжмийн аяар нийтлэг уран зохиолын бичвэрийг дуулдаг цөөхүүл магтууг (Cantata di camera) үнэлдэг байжээ. Цөөхүүл магтууны үндсэнд хайр сэтгэл, амьдрал, жаргал цэнгэлийн сэдвүүд багтдаг. Шажны ариун бичвэрүүд дээр үндэслэгдсэн сүмийн магтуу (cantata da chiesa) энд бага зэрэг алдаршжээ. Гэвч Лейпцигт Иоганн Себастьян Бах хоёрхон жил (1723-1725 он)-ийн туршид ажиллах үеэр энэхүү төрөл зүйл өөрийн даган бишрэгсдээ хэдийнээ олжээ. Тэрээр сүмийн жилийн ням гариг бүрийн болон баяр ёслолын өдрүүдэд зориулсан магтууг зохиожээ.

БАХЫН ЛЕЙПЦИГИЙН МАГТУУНУУД

Магтуунд зориулсан жишиг хэлбрийг Бах боловсруулжээ: яруу хэнгэрэг болон бүрээн дуугаар чимсэн найрал хөгжмийн оршил, дараа нь хоорын дуу, тэгээд нэг болон хэдэн хоолой гоцлосон дуурийн дуу. Цуврал дууриар (х.447) зоригжсон энэхүү бүтэц магтууны үргэлжлэх байдлаас хамааран давтагдах ба дөрвөн хоолойн дуугаар төгсдөг. Бах өөрийн магтуунууддаа хөгжим нь тодорхой сэтгэл хөдлөлийг тусгах юмуу үүсгэж болно гэдгийг харуулдаг. Тэрээр шашны сургаалийн шинжтэй бичвэрүүдийг хөгжмийн аянд машид урнаар оруулан, зарим үг, хэллэгийг хөгжмийн дүрийн аргаар онцлон тэмдэглэж чаджээ.

ИОГАНН СЕБАСТЬЯН БАХ 1685 онд Айзенахд (Герман) төрсөн ба 1750 онд Лейпцигт нас баржээ.
БАХЫН ХАМГИЙН НЭРД ГАРСАН БҮТЭЭЛҮҮД: “Матфея-г хүссэн минь”, “Христын мэндэслэн өдрийн оратори”, “Вранденбургийн концертууд” зэрэг болой.
ӨӨРИЙН ХОЁР ДАХЬ ЭХНЭР дуучин Анна Магдалена Вилкенд зориулж Бах “Нотны дэвтэр” хэмээх цуврал зохиолуудаа туурвижээ.

Иоганн Себастьян Бах, 1746 оны хөрөг

ИОГАНН СЕБАСТЬЯН БАХ

Лейпциг дэхь Гэгээн Фомын сүм

Магтуу, Бахын мутрын бичиг

БАХ хөгжимчний гэр бүлд төржээ. Тэрээр эрт өнчирч, өөрийн ах Иоганн Кристоф авч хүмүүжүүлжээ. Бах Люнебург, Арнштадт болон Мюльхаузенд ажиллаж байсан ба 1708 онд Веймарт ордны бишгүүрчийн тушаалд томилогджээ. 1717 онд герцог Анхальт-Кётенский Бахыг удирдаачийн албан тушаалд ажиллуулахаар хөлсөлж авчээ. Бах 1723 онд Лейпциг дэх Гэгээн Фомын сүмд хөгжмийн багш, хоорын удирдаач (кантор) болсноор өөрийнхөө алдрын оргилд хүрчээ. Тэрээр тус хот дахь хөгжмийн амьдралын зохион байгуулахад хариуцлагатай нэгэн байсан ба Гэгээн Фомын сүмд хөвгүүдийн хоорыг зэрэгцүүлэн
сургадаг байв.
ТҮҮНИЙ ХОРИН ХҮҮХДИЙН ОЛОНХ НЬ хөгжимчид байжээ: Иоганн Кристоф Фридрих (“Бюкебургийн Бах”), Иоганн Кристиан (“Лондонгийн Бах”), Вильгельм Фридеманн, Карл Филипп Эмануэль.

ОРАТОРИ ТОГЛОХ ГАЗРУУД

Тайзны чимэглэлгүй мөргөлөөс ялгаатай шажны дууриудын өнгөний дуугаралт өөрчлөгдөхийн хэрээр оратори тоглох газрууд солигдож иржээ. Анхнаасаа ораторийг тусгайлан зориулагдсан шүтлэгийн газруудад , тухайлбал, сүмд тоглох учиртай байлаа. Дараа нь ораторийг язгууртнуудын ордонд, тухайлбал, гэрт нь тоглох болсон ч хөгжимчид болон хоорын дуучдад зориулсан байр дутагдалтайгаас болж, тэд театрын тайзнаа тоглох болжээ. Эдгээр өөрчлөлтүүдийн дүнд дууриас дууриаж авсан өнгөлөг тавилт, драмын жүжгийн ухаан зэрэг ораторийн уг шинж чанар нь, харин сүмийн хөгжмөөс сэдвүүд нь өөрчлөгдөв.

Зураг: Гендель болон оратори

БАРОККОГИЙН ЗЭМСЭГТ ХӨГЖМИЙН ОЛОН ТАЛТ БАЙДАЛ

XVII зууны хоёрдугаар хагаст хөгжимчдийн ур чадварыг тусгасан зэмсэгт хөгжмийн шинэ хэлбрүүд буй болов: их концерт, чуулган хөгжим, гурвал соната.

Франсуа Куперен 1700 оноос Версалын хөгжмийн зохиолч, 1717 оноос хааны ордны хөгжимчин (төгөлдөр хуурын өмнөх даралтат болон чавхдаст хөгжим дээр тоглогч - орч) байв

Хийл болон даралтат хөгжим үүсч буй болох салбарт гарсан ололт амжилтууд нь бароккогийн эриний зэмсэгт хөгжимд ихээхэн нөлөө үзүүлжээ. Хөгжмийн зэмсгийн хөгжилд мэргэжлийн хөгжимчдийн том том чуулгууд ажиллаж, чавхдаст хөгжмүүдэд зориулсан нарийн зохиомжуудыг бичихэд тэдний тоглолтын техник нь нөлөөлдөг Бреские болон Кремон дахь Италийн хийл хөгжим үйлдвэрлэлийн төвүүд их үүрэг гүйцэтгэжээ. Тэр үеийн олон хөгжмийн зохиолчид (Арканжело Корелли, Антонио Вивальди, “Чөтгөрийн чичигнээн” соната бичсэн Жузеппе Тартини) өөрсдийн ур чадварыг харуулахын тулд зохиолоо хийл хөгжим дээр гайхалтай уран тоглодог байжээ.

ИХ КОНЦЕРТ (КОНЧЕРТО ГРОССО)

Бароккогийн эриний их концерт нь томоохон хөгжмийн чуулгад зориулсан зохиомжийг агуулдаг ба түүн дэх гоцлол хөгжмүүдийн бүлгийг найрал хөгжим дагалддаг. Их концерт нь бароккогийн зэмсэгт хөгжмийн хамгийн түгээмэл хэлбрүүдийн нэг байлаа. Энэхүү хөгжмийн төрлийн жишиг зохиолуудад 1714 онд зохиогдсон Кореллийн бүтээлүүдийг хамруулдаг. Энэхүү хэлбрээр Бахын 6 “Вранденбургийн концерт” бичигджээ.

АНТОНИО ВИВАЛЬДИ

Антонио Вивальдо (1678-1741 он) “Шар номлогч” үсний өнгөөр нь ийнхүү нэрлэжээ.

Бароккогийн эриний нэрд гарсан мастер хийлчдид, хөгжмийн зохиолчдын нэг нь Антонио Вивальди байсан ба “кончерто гроссо” төрлөөр 60 орчим бүтээл туурвиснаас гадна 400 гаруй концерт бичжээ. Вивальди тэдгээрийг 1703 оноос эхлэн багшилж байсан Оспедале делла Пьеттагийн өнчин охидод зориулсан венецийн ордонд нийтэд зориулан тоглохоор бичжээ. Иймэрхүү халамжийн газруудад хүүхдүүд хөгжмийн боловсрол олж авдаг байсан ба Италийн олон хотуудад ийм газрууд байсан нь орчин үеийн хөгжмийн консерваторийн урьтал болжээ.

МӨЧЛӨГ ХЭЛБРИЙН БҮЖГИЙН ЗОХИОЛУУД: ЧУУЛГАН ХӨГЖИМ (СЮИТА)

Зэмсэгт хөгжим (тухайлбал, хөгжмийн чуулга) нь Герман болон Францид олон тооны дэмжигчидтэй байжээ. Чуулган хөгжмийн хэсгүүд бие биеэ тодорхой эрэмбээр сольж (‘’suite’’ – францаар “дэс дараалал”) бүжиг дагалдуулдаг байлаа. Бүжгүүд нь хос хосоор бүлэглэгддэг: эхлээд удаан, дараа нь хурдан хөдөлгөөнтэй. Удалгүй хэсгүүд зөв дараалалдаа ордог: аллеманда (удаан), куранта (хурдан), сарабанда (удаан), жига (хурдан). Туслах хэсгүүд энд бас нэмэгдэж ч болдог: ари, менуэт, чакона, пассакалья. Франсуа Купереныалдартай бүтээлүүдийн дотор 1713-1730 оны хооронд хэвлэгдсэн 4 боть даралтат хөгжимд зориулсан 27 чуулга хөгжим бий.

ФУГА

ФУГА (нэг хөгжмийн сэдвийг хэд хэдэн хоолойгоор дараалсан давталт дээр үндэслэгдсэн хөгжмийн зохиол - орч) нь хэд хэдэн хоолойд зориулсан үндсэн аялгуутай нэгэн зэрэг давталтыг үндсэнд нь болон өөрчлөгдсөн хэлбрээр хийдэг хөгжмийн зохиомжийг өөртөө агуулдаг. Бароккогийн үед фугагийн нарийн зохиомжийн зарчмуудыг бурханлаг ертөнцийн зохирол хэмээн үздэг байжээ. Бароккогийн үеийн фугагийн өргөмжлөл магтаал нь Бахын “Сайтар аястай даралтат хөгжим” (1722, 1744 он), “Фугагийн урлаг” (1749-1750 он) юм. Фугагийн өмнө ихэвчлэн оршил юмуу, эсвэл өөр чөлөөт хэлбрийн хөгжмийн зохиол тоглодог.

БАРОККОГИЙН ЭРИНИЙ ЗЭМСГҮҮД

Антонио Страдиварийн хийл, 1690 он

Бароккогийн эринд XV-XVI зуунд ер бусын түгээмэл хэрэглэгддэг байсан пийпаа даралтат хөгжмүүдэд байраа тавьж өглөө. Энэ үед Англи болон Нидерландад виргинал (чавхдастайгаа зэрэгцэн оршсон даралтуудтай тэгш өнцөгт хэлбрийн зэмсэг) хөгжим өргөн дэлгэрсэн бол Итали, Германд спинет (гурвалжин болон дөрвөлжин хэлбрийн даралтат хөгжим) –ийг дээдлэх болжээ. Гэхдээ бароккогийн эриний хамгийн түгээмэл хөгжмийн зэмсэг нь 1760-аад онд пианфорте хүртлээ хувирсан даралтат хөгжим байсан нь орчин үеийн төгөлдөр хуурын өмнөх үе байлаа. Чавхдаст хөгжмийн гэр бүл нь өөртөө XVI зуунаас өөрчлөгдөөгүй хийл, эрдүү хийл, морин хийл, ахмад х и й л и й г багтаадаг.

XXI ЗУУН

КРЕМОНЫ УНАГАН ХҮҮ Антонио Страдивари өвөрмөц аялгуутай хөгжмүүд бүтээсэн нь, магадгүй, өнөөдрийг хүртэл нууц нь тайлагдаагүй байгаа лакны ачаар ч бүтсэн байж болно. Анхны эзэмшигчдийнхээ нэрээр алдартай 500 орчим үлдсэн хийл дуудлага худалдааны дээд амжилтыг эвдсээр байна. Жишээ нь, 2006 онд “Хаммер” 3,5 сая доллараар (2,8 сая евро) худалдагджээ.

Read More

Өрнөдийн хөгжмийн үе шатууд

Үүсэл гарлын хувьд бүр Грек Ромын үеэс гаралтай. -Эрт үе МЭ 350 оноос өмнөх -Сүмийн үе 350-600 -Медиевил буюу Дундад зуун 600-1450 /дотроо *Грегорийн дуулал 600-850, *Романы 850 - 1150, *Готик 1150-1450/ -Сэргэн мандалт/Ренесанс/ 1450-1600 -Барокко 1600-1750 -Рококо 1725-1775 -Сонгодог үе буюу Классицизм 1750-1825 -Романтик 1820- 1900 -Пост Романтик 1890-1915 -Орчин үе *Модерн 1905-1985 *Контемпрари 1985- хойш Энэ мэтээр цаг өнгөрөх тусам өөрчлөгдсөөр л яваа. 


Удахгүй үргэлжлүүлэн нийтлэнэ

Read More

Францын урлагийн түүх (18-р зуунд)

Францын урлаг

XYIII зууны гучаад оноос францын урлагт шинэ эрин үе эхэлсэн юм. Энэ үед ардчилсан хүч, язгууртны хооронд тэмцэл өрнөж, хөрөнгөтний хувьсгалын тохироо бүрдээд байв. Францын соён гэгээрүүлэгчид шашин, түүний сургаал, эрх тэгш байдлыг сурталчилж байлаа. Энэ байдал урлагт хурц тусч, амьдралын эрээн барааныг егөөдөлт аясаар дүрслэх болжээ. Энэ үед реализм, предромантизм, классицизмын хэлбэрүүд болон барокко, рококо, академизмын чиглэлүүд хөгжиж байв. XYIII зууны реализм хүний дүрийг нээхэд онцгой илэрч, хувь хүнийг өдөр тутмын амьдралтай нь холбон үзүүлж байв. XYII зууны том хэв маяг болох рококо сэтгэл хөдлөлийн эрч хүч буурсан ба дээдсийн санаа амарлингуй байдал, баяр баясгаланг үзүүлэхийн зэрэгцээ егөөдөл, хошигнолыг тусгаж байв.

Луврын музейд зохион байгуулагддаг хааны академийн үзэсгэлэн худалдаа, задгай талбайд зохион байгуулдаг гэгээн Лукагийн Академийн үзэсгэлэнгүүд нь XYIII зууны соёл урлагийн амьдралд хэвшмэл үзэгдэл болсон юм. Харин гоо зүйн болон олон урсгалын өрсөлдөөн тэмцлийг тусгасан урлагийн судлал, шүүмжлэлийн асуудал шинээр гарч ирэв.

Хүний оюун санааг гэгээрүүлснээр жинхэнэ хүнийг төлөвшүүлнэ гэх үүднээс соён гэгээрүүлэгчид урлагийн ач холбогдлыг өндөрт авч үзэж байжээ. Тэд урлагийн сайхан, ёс суртахууны хэм хэмжээ, сайн үйлсийн тухай ойлголтуудыг үлэмж ойртуулсан юм. Дидрогийн «Салонууд», «Уран зургийн туршлага», Руссогийн «Урлаг ба зан суртахуун», «Шинжпэх ухаан, урлагийн тухай эрэгцүүлэл» зэрэг шүүмжлэлийн бүтээлүүд оюун санааны реализмын төлөө тэмцэлд гол үүрэг гүйцэтгэсэн гэж үздэг.

Уран барилга. Рококо. Энэ үед гоёмсог, тансаг хэллэгтэй уран сайхны чиглэл бий болж XYIII зууны 30-40-аад онд цэцэглэлтийнхээ үед хүрсэн байна. Барилга байгууламжийн ажил энэ үед Версалиас Парис руу шилжсэний улмаас Европын хамгийн алдартай тансаг сайхан хотыг буй болгосон юм.

Том цогцолбор барих явдал зогсож, харин гоёмсог байдал шинэ хэлбэрийг л эрж хайсаар байлаа. Хотын байшин, зочид буудал, баячуудын орон байр зэрэг ногоон байгууламжинд умбасан жижиг хэмжээний байшингууд сонирхол татаж байсан. Рококогийн барилгуудад классицизмын уран барилгын дотоод, гадаад нэгдэл бүдгэрч алга болсон ба бүрэн бүтән байдлыг тодорхойлох хэсгүүдийг товойлгон урлах аргаас татгалзаж байв. Орд харшийн гадаад талд XYII зууны гоёл заслын шийдэмгий байдал хадгалагдсан ч дотор талын чимэглэл бас л эре өөрчлөгдсөн байна. Анфилада төдийлөн сонирхол татахаа байж харин тэгш бус хэмээр янз бүрийн өрөө, тасалгааг зохиомжилж байлаа. Дотоод орон зай аль болох чөлөөтэй, ашигтай, тохитой, тухтай байдалд захирагдаж байв. Том биш өрөө тасалгаанууд өдөр тутмын ахуйд хэрэглэгдэхээр, харин танхимууд зориулалтын хэрэгцээгээр шийдэгдэж байв. Орон сууцны зориулалттай өрөөнүүд голдуу хоёрдугаар давхарт гол хаалга руугаа харсан буюу цэцэрлэг рүү хандсан байна. Өөрөөр хэлбэл, бүх л зуйлд тохитой, гоё сайхан байдлыг туйлын эрхэмлэж байлаа. Өрөөнүүдийн дотоод засал гайхамшигт чимэглэл, нарийн хийцээрээ гайхуулж байсан юм. Зууван дугуй хэлбэрийн танхимыг шохоорхож эхэлсэн нь ханыг тодорхой бус байдалтай болгож, хэт их чимэглэл нь тэдгээрийн бүтсэн эдийн шинж байдлыг алга болгож байв. Бүх ирмэг дугуйрч, гэрэлт эрдэнийн чулуу хэрэглэх нь барилгыг баяр баясгалантай, гоо узэсгэлэнтэй болгож байлаа. Ханан дээгуур ургамлын дүрст хээг товойлгон урлаж хийх нь ханыг чамин тансаг болгоно.Рококо хийц найруулгын хамгийн тод жишээ бол уран барилгач Жермен Боффраны бутээсэн Субиз зочид буудлын дотоод засал юм (1667-1754). 

Түүнчлэн дотоод заслын салшгүй хэсэг болох тавилга, ахуйн хэрэгцээний эд юмс чамин тансаг хийцээрээ гойд байлаа. Энд төрөл бурийн ховор болон үнэт хэрэглэгдэхүүнийг ихээхэн ашиглаж байв. XYIII зууны Францын урлаг тансаг байдлыг эрхэмлэдэг мөн чанараараа агуу их сэтгэхүйтэй, нарийн ур хийцийг зохион бутээгч модоч, сийлбэрч, цутгуурч, алт мөнгөний дархан, нэхмэлч гээд л төрөл бүрийн мэргэжлийн урчуудыг төрүүлж, бүтээл туурвилыг нь мөнхлөн үлдээсэн билээ.

Классицизм. 1750-иад оны дундуур рококо хийцийн хэлбэр хөөсөн, хэт нарийн мэдрэмжтэй, уран зургийн, чимэглэлийн хэсгүүдийг зохиомждоо хүндрүүлсэн байдал нэлээд шүүмжлэгдэж эхлэв. Хамгийн ашигтай бөгөөд соён гэгээрүүлэх санаа уран барилгад бүхнээс түрүү дэлгэрч байлаа. Уран барилгачдын анхаарлыг хатуу чанга дэглэмтэй байх, гол төлөв эртний Грекийн уран барилгын баганат тогтолцооны тайван амарлингуй, тэнцвэртэй, жигд байдлыг шийдэх, гол хэмжээс, зохион байгуулалтыг тодорхойлон зүгшрүүлэх, харьцааны зохирол, иж байгуулалт, өгөөжтэй байдал, хэвтээ болон босоо олон янзын шийдлүүдийг хэрэглэж байв. 1755 онд Помпей болон Геркуланумыг нээж судалсан явдал дээрх сонирхлыг улам ихэсгэсэн ба ууний ундсэн дээр грекийн уран барилга руу шинэ узэл бодлоор эргэж хандах, судлан өөриймшүүлэх үзлийг бүрэлдүүлсэн байна. Анхны алхмууд итгэл төгс биш байсан ч Академи үүсэн бий болсноор хөдөлгөөнийг удирдаж, классицизм хааны хурээлэлд улгэр жишээ, тогтсон таалалт загвар болж чадсан юм.

 

Францын уран барилгачдын дотроос классицизмыг уусгэлцсэн XYIII зууны Жак Анж Габриэль(1699-1782)-ийн уран бүтээл классицизмын ид хөгжлийн үед хамрагддаг бөгөөд XYII зууны уран барилгын уламжлалыг өөрчилж, XYIII зууны үед түрэн орж ирж буй шинэхэн зарчимд тохируулан бүтээхдээ, хүнд аль болох ойртуулж, улмаар чимэглэлүүдийг бага зэргээр, хамгийн оновчтой сайхнаар шигтэж өгөхдөө эртний багана, хээ угалзыг ашигласан байна. Түүний уран бүтээл нь хот байгуулалттай салшгүй холбоотой бөгөөд, цогцолборыг өргөтгөх шинэ зорилго тавьж, бололцоо олгосон гэж үздэг. Энэ нь дундад зууны хотуудыг аажмаар өргөтгөж шинэ барилга байгууламж, талбай, зах, худалдааны төвүүдийг байгуулахад түлхэц болж байв. Хааны ордны өмнөх хаалттай талбай хотын дүүргүүдийг холбох замуудын уулзвар болсноор барахгүй цаашид хотын төв болжээ.

Энэ зууны дунд үед уран барилгач Габриэль XYI Людовикийн талбай буюу Парие хотын эв нэгдлийн талбайн төслийг боловсруулснаар чуулсан төвлөрлийг буй болох эхлэлийг тавьсан юм. Энэ бол анхны нээлттэй талбай байсан бөгөөд хойшид уран барилга, баримлын чуулгын гол шинж болж уламжилсан билээ.

Хотын захын уран барилгуудыг цоо шинээр шийдвэрлэсний тод жишээ бол Бага Трианон(1762-1768) хэмээх Версалийн цэцэрлэгт хүрээлэнд орших XVI11 зууны классицизмын маягийн анхны барилга билээ. Энэ барилга нь туйлын энгийн, ордон гэхээсээ хотын захын нэгэн харш гэмээр юм. Уран барилгын гол хэлбэрүүдийг харьцааны хувьд зөв зохицуулснаар бүхэлдээ ёслолын байдалтай харагдана. Жижиг хэегүүдийг гоёмсог шийдсэн энэхүү барилга нь орон зайдаа төдийгүй орчны байгальдаа тун их зохицож харагддаг. Хоёр хоёроороо хослох 4 шат нь барилгын жигүүр болох ба бүх нүүрэн хэсэг туйлын бие даасан байдалтай шийдэгджээ. Энэ бүхэн жижиг хэмжээний барилгад сүр бадрангуй шинжийг оруулдаг чухал чанар билээ.

Уран зураг. Академид шинэ урсгал орж ирснээр ХҮII зууны сүүлчээс цэвэр ганган зургийг сонирхох болж, өнгийн хувирал, зохицолд гоц анхаарал тавьж байсан ба венеци, голландын мастерууд болон Рубенсийн уран бүтээлийн нөлөө илт харагддаг. Зочид буудал, нийтийн үйлчилгээний барилгын дотоод байгууламжтай холбоотой рококо хийцийн уран зургууд чимэглэлийн болон суурь зургийн зохих хэлбэрийг нэлээд хөгжүүлжээ. Таазны хүрээ, хана, хаалган дээрх зураг (десюдефорд), хана туурган хивснүүдэд байгаль, үлгэр домгийн болон дээдэс мяндагтны амьдрал, төдийгүй малчны хар бор амьдралыг ч түлхүү үзүүлж байсны дотор орчин үеийн эелдэг найрсаг сэдэв, үлгэр домгийн баатарт хувилсан сайн сайхны дуурайл болсон хүний хөрөг дүр давамгайлж байв. Гэхдээ хүний дүр бие даасан байдлаа алдаж, хээ угалз бүхий дотоод засал чимэглэлийн хэсэг болсоор байв. Рококогийн зураачид өнгийг нарийн мэдрэх соёл, зохиомжийг харилцан уусах гоёмсог өнгә толбуудаар бүтээх чадвар, цайвар, мөнгөлөг цэнхэр, алтлаг ягаан зэрэг гэрэл гэгээтэй өнгө зүсийн ерөнхий хөнгөн байдалд хүрч чадсан юм.

Үүний зэрэгцээ реалист чиглэлийн уран зураг болох хөрөг, натюрморт, аж байдлын сэдэв, байгалийн зургийн үүрэг улам хүчтэй боллоо.Дээрхийг нэгтгэн дүгнэж үзвэл энэ үед тансаг сэдэв, ганган хээнцэр хийц ноёрхох болжээ.

Түүний төлөөлөгч зураач Антуан Ватто(1684-1721)-тансаг сэдвийг үндэслэгч, халуун дотно сэтгэл, уян зөөлөн байдлыг төрүүлсэн, яруу сайхан зохиомжуудаа бүтээж байв. Түүний шилдэг бүтээлүүд нь реалист чиглэлээр бүтсэн ч язгууртны хүрээллийн талд зогсож байлаа. Зураач амьдралыг нарийн ажигладаг, бүтээлд нь тэнүүлчид, гар урчууд, тариачид, хөгжимчид, цэргүүд, жүжигчид байдаг боловч тэдний эерэг хээнцэр гоё хатагтай, ганган харцуул, негр зарц нарыг сүлжилдүүлэн үзүүлсэн байдаг. Зураачийн сэтгэлийг нүүрний үл ажиглагдам хувьсал, гэнэтийн өөрчлөлт, мөрөөдөмтгий, гунигтай, ёжтой зэрэг байдлууд татаж байв. Антуан Ватто Фландрийн хил дээр төрж, 18 насандаа Парист иржээ. Энд амьдралын хүнд хүчир замыг туулж өнгөрүүлсэн ба өвчтэй, ганцаардмал, бодлогошронгуй хүн байжээ. Тэгээд ч тэр үү, тухайн үеийнхэн нь Ваттог уран бүтээлдээ үргэлж сэтгэл хангалуун бус байсан гэлцдэг байжээ.Тэрээр уран бүтээлийн гараагаа аж байдлын сэдвээр эхэлсэн.

«Савояр»(1709) бутээлд намрын байгаль дунд ганцаардан уйтгарласан гудамжны хөгжимчинг түүний хань болсон бяцхан амьтны хамт дүрсэлсэн байна. 1710-1717 оныг түүний уран бүтээлийн идэр үе хэмээдэг.Театр, түүний хүрээн дэх сэдэв анхаарлыг нь илүү их татаж байв. Энэ үедээ хүний сэтгэл санааг шинжлэхзамдаа оржээ.«Пьеро, Арлекин хоёр»,«Италийн инээдмийнжүжигчид»(1712), «Италийн тайзан дээрх дурлал»(1718) бүтээлүүд үзэгчдийн өмнө гарч ирсэн жүжигчдийг санагдуулж байна. Энэ үеийн бүтээлүүдээс

«Чамин баяр» зурагхамгийн яруу сайхан хэллэгтэй бегөөд дээдсийн наадам зугаа болох концерт, пантомимо, багт наадмыгхаруулсан байна. Үйл явдал

нь байгальтай салшгүй холбоотой болоод ч тэр үү энэхүү зугаа хоромхоннь байгальтай салшгүй холбоотой болоод ч тэр үү энэхүү зугаа хоромхоннь байгальтай салшгүй холбоотой болоод ч тэр үү энэхүү зугаа хоромхон зуурынх гэдэг нь хэн хүнд ажиглагддаг. «Цэцэрлэгт» бүтээлд XYII-XYIII зууны

үеийн ганган залуучууд, хүүхнүүд эвтэй найрсаг ярилцаж байгаа байдалүеийн ганган залуучууд, хүүхнүүд эвтэй найрсаг ярилцаж байгаа байдалүеийн ганган залуучууд, хүүхнүүд эвтэй найрсаг ярилцаж байгаа байдал дүрслэгдсэн                ба байгалийн сайхан тэдний сэтгэл санааг улам бүр баяжуулах мэт найрсан харагдана. Үл мэдэг инээмсэглэл, дөлгөөн тогтуун харц, дуусаагүй хөдөлгөөн, намуун яриа, соёлтой байдал зэрэг нь бүтээлийн зохиронгуй чимэг болсон байна. Зураач энд хөндпөнгийн ажиглагчийн үүрэг гүйцэтгэснээр тэдний хөдөлгөөн, зогсолт, эргэлт зэргийг чадварлаг гаргасны дээр хөнгөн чичирхийлсэн өнгө түрхцүүд энэхүү байдлыг илэрхийлэх арга нь болсон байдаг билээ. Энхрий зөөлөн, тунгалаг ягаан, цэнхэр, шар, ногоон өнгүүд олон тооны хувирлаараа бие биедээ уусч шингэн, үлэмж төгс байдлыг үүсгэнэ. Энэ нь нэг өнгөөс нөгөө өнгә төрөх мэт сэтгэгдлийг төрүүлдэг юм. Зарим тохиолдолд нэг өнгө нөгөөгөө эсэргүүцэн асч гэрэлтэх, бөхөж унтрах мэт байна.

«Цитер арал руу аялсан нь»(1717) бүтээл түүний эрэл хайгуулыг дуусгасан гэлтзй. У г бүтээлд зангилаа болон гол хэсэг, гол баатар байхгүй. А.Ватто гакцаардсан хүний дүрийг олонтаа зурахдаа тэднийг өрөвдсөн, егөөдсөн байдлыг бодит болон баг өмсөн халхалсан байдлаар дүрсэлсэн байдаг. Тухайлбал, «Пьеро»(1720) бүтээлд гунигт мөрөөдөгч, азгүй хүнийг харуулсан бол «Аалгүй бүсгүй»(1718) зурагтаа хаврын тэнгэр шиг элдэв араншин гаргадаг хүнийг үзүүлсэн байх жишээтэй. Түүний сүүлчийн том бүтээл бол «Жерсений хуучин эдлэлийн дэлгүүр»(1721) уран зураг бөгөөд урлагийн эртний бүтээлийгхудалдагч, худалдан авагч нарын хоорондын харьцааг харуулсан сүлжээ олон дүртэй бүтээл болсон билээ.

XVIII зууны 20-30 онд бүрэлдэж байсан рококо хийц маяг 40-өөд онд цэцэглэлтдээ хүрлээ. Тэр үеийн тод төлөөлөгч болох Франсуа Буше(1703-1770) авьяаслаг зураач, чимэглэгч, Парис хот дахь хааны уран зургийн академийн захирал (1765 оноос), хааны тэргүүн зураач байв. Түүний уран бүтээл А.Ваттогийн нөлөөгөөр төлөвшин тогтжээ. Тэрээр олон арван ханын болон адрын зураг чимэглэл бүтээхдээ малчны болон домгийн аж байдлыг уламжлалт сэдэв, хөрөг зургаар илэрхийлж амьдралыг ажигласан, түүнийг тайлбарласан байдлаар үзүүлсэн байна. Язгууртнуудын хайрт хүн, Академийн захирал Буше ном чимэглэж, барилгын дотоод чимэглэлийн зураг бүтээж, даавууны үйлдвэрийг удирдаж, Парисын дуурийн хувцас заслыг бүтээж байв. Уран зургийн бүтээлүүддээ үлгэр домгийн болон зөн бэлгэдлийн сэдэвт хандсан нь уян, нялуун байдалтай болж байв. Түүний гоёмсог зургуудын баатрууд: аальгүй Венера ба нимфүүд, санаа амгалан амурууд, үлгэрийн баатрууд нь дурлалд автсан байдаг. Бушегийн баатруудын уян зөөлөн бие, цэнхэр, танан өнгөөр сүүдэрлэгдэх ба хөөрсөн царай, гоёмсогхөдөлгөөн нь голдуу үзүүлбэр мэт харагддаг. Тэрээр зохиомжийг бүтээхдээ хөврөх зураас мэт уян налархай бие, янз бүрийн зогсолт, бөс даавууны хатираа нугачаа, цэцгэн хэлхээ, цэцэг, бөөгнөрөх үүл зэргээр баатруудаа хүрээлсэн байна. Зураач зохиомжуудаа барилгын рококо хийцийн дотоод засал чимэглэлтэй холбохдоо ягаавтар улаан, цагаан, зөөлөн цэнхэр өнгийг илүүд үзэж байв. Түүний хар зураг болон сэдвийн боловсруулалтаас үзвэл ихэд ажигч байдал ажиглагддаг ба дүрийн үнэн байдлыг үзүүлэхийг эрмэлзэхгүй, харин нэг хэвийн дүрийг тайлбарлаж байх шиг сэтгэгдэл төрдөг. Уран бүтээлийнхээ оргил үед Буше «Венерагийн гоёл»(Эрмитаж) зургаа бүтээсэн ба энд шуугиан үймээнгүй, баяр баясгалантай, тайван байдал ноёрхоно. «Малчны амьдрал»(Эрмитаж) бүтээлд наргианч, шогч байдал ажиглагддаг. Уянгын хэллэгийн авьяас нь байгалийн зургуудад илэрдэг ба хагас нурсан тээрэм, урцтай хөдөөгийн байгалиуд элбэг буй. XYIII зууны 50-иад оны хоёрдугаар хагаст Бушегийн уран зураг хүйтэн, хатуу, зохиомжууд нь хуурамч өрөлттэй болжээ. Бушегийн уран бүтээлийн хямрал нь язгууртны соёлын уналттай холбоотой рококогийн доройтлыг харуулдаг юм.Жан Онере Фрагонар(1732-1806) XYIII зууны хоёрдугаар хагасын хар зургийн болон енгийн гайхамшигтуран авьяастан байв. Буше, Шарден нарын шавь, Тьепологийн гэрэлт өнгийг залгамжлагч, тэрээр баялаг хийсвэр сэтгэлгээ, гоёмсог чимэглэлийн гүйцэтгэлээр ертөнцийг хүлээн авч, яруу сайхнаар дүрсэлсэн байдаг нь бодит байдлыг нарийн ажиглагч гэдгийн баталгаа гэлтэй. Түүний уран бүтээл амьд шоглолоор дүүрэн байв. Рококо хийц найруулгатай холбоотой байдал нь хурц-гайхалтай хэрнээ ёгт хэллэгээс харагддаг («Савлуур»1767. Лондон). Зураач бодит ертенцийн идэвхтэй сайхан байдлыг үзүүлэхийг нэн эрхэмлэж, дулаан алтлаг өнгә, гэрлийн тоглолтод дуртай байсан. Хийц болон арга барил нь янз бур хийгээд олонтаа өөрчлөгддөг, чимэглэлийн шийдэлтээс сонгодог байдалд орж байсан ч зураачийн гол арга барил нь оновчтой, уян хар зураг, хэлбэруурийг маш нарийн, гэрэл сүүдрийг дагнааслах маягаар жигд тунгалаг өнгөөр илэрхийлдэг явдал юм(«Сэмхэн унсэлт»1780. Эрмитаж). Тэртургэн зуурын таталбар хийхдээ гарамгай байсан гэдэг. Үүнийг Неаполь, Сицилид зориулсан дардасын хар зургуудыг гуйцэтгэсэн байдлаас харж болно. Түүний хөргүүд уран бүтээлч хүсэл эрмэлзлэл, сэтгэлийн хөдөлгөөн, амьдралын ойр дотны байдлыг үзүүлсэн байдаг. Фрагонар XYIII зууны язгууртны хөргийн дэг жаягийг эвдэж «Дидрогийн хөрөг» бүтээлдээ уншлагаас дөнгөж салаад, алсын харан тэмүүлж, сэтгэл нь бадран асаж байгаа хүний дүрийг бүтээжээ.Реализм. Рококо хийцтэй зэрэгцэн хөгжиж байсан реалист чиглэлд 3 дахь давхаргын үзэл бодлыгянз бүрийн үзэгдлээр илэрхийлжбайв. XYIII зууны агуу их реалист зураач

Жан-Батист Симеон Шарден(1699-1779) үүсэл гарал, амьдрал ахуй, уран бүтээлээрээ rap урчуудын хүрээ, эцгийн эрхт ахуй амьдрал, үйлдвэрлэлийн зохион байгуулалтын уламжлалтай холбоотой байв. Гар урчуудын даруухан орон сууцаас тэрээр уран бүтээлийнхээ сэдэв болох аж байдал, натюрморт, хөргийг олж авч байлаа. Шарден академийн боловсрол олж аваагүй, байгалиас заяасан авьяас билиг нь түүний уран бүтээлийн үндэс болж байв. Ахуй байдлын жижиг зүйлээс ч яруу сайхан, утга уянгыг олж харж түүндээ халуун сэтгэлээ зориулжбайв. Зураачдын академийн тооцожбайснаар "доод" гарлын сэдэвт Шарден агуу их амжилт гаргасны учир 1728 онд уг академийн гишүүн болж чадсан билээ.Шардены уран бүтээлийн гол төрөл бол натюрморт. Голландчуудаас эсрэг тэсрэг хөг аястай түүний бүтээлүүд нь бие даасан шинжтэй, ялангуяа түүний өмнөх уран бүтээлчдийн хүрч байгаагүй өндөр уран сайхны хэлбэр, агуулгад хүрч чадсан юм. Шардены натюрмортууд бол хүмүүсийн мэдрэхүй, оюун санааны хамгийн ойр хэсэг болсон ахуй амьдралын ертөнц билээ. Эд юмс, амьгүй биетүүд түүний бийрийн хүчээр агаараар хүрээлэгдэж; маш нарийн өнгийн хувирал, туяатай амьд биетүүд болон хувирна. «Валер» уран зургийг (фр. уран зураг дахь өнгийн гэрэлтүүлэх хүчтэй холбоотой ойлголт. Гэрэл сүүдрийн нарийн шилжилтээр гэрлийн болон агаарын байдал тодорхойлогдох нөхцөл) эзэмшсэн тэрээр Дидрогийн хэлснээр эгшиглэнт өнгө, тэдгээрийн гайхамшигт хувиралаар жирийн зүйлсийн чанарын олон янз байдал, гоо сайхныг нээн харуулсан билээ. Эхний үеийн бүтээлүүддээ чимэглэлийн өнгө аяс оруулж байсан бол боловсронгуй болсон үеийн бүтээлүүдэд нь, тухайлбал,

«Туулайтай натюрморт»(1741) бүтээлд зохиомжийнхоо сонгодог төгс байдалд хүрсэн байдаг: оновчтой, нарийн сонгож авсан цөөн эд юмсынхаа дотоод мөн чанарыг илрүүлэх өөрөөр хэлбэл зохион байгуулалт, хэлбэр, хэрэглэгдэхүүний шинж чанарыг тодорхойлж чадсан. Түүний зургийн хавтгай дээр сагс, торх, домбо, лонх, ногоо, жимс, агнасан шувуу гарч иреэн. Шардений натюрмортууд гол төлөв хэвтээ зохиомжтой байдаг нь юмсыг зэрэгцүүлэн тавих боломж олгодог байна. Тэдгээр нь албадан тавьсан бус чөлөөтэй байдгаараа хатуу дотоод дэглэм, зөв байгуулалттай харагддаг. Эд юмсын өнгә төрх, овор жин, тэнцвэртэй, эмх журамтай, хэмнэлтэй байдлыг өнгийн толбууд, гэрэл сүүдрийн зохицлоор гайхамшигтай гаргаж байлаа. Хүнийг тойрон хүрээлэх эд юмс дүүрэн зохицолтой, ёслол төгөлдөр байдгийг зураач бидэнд нээж өгч байна.   

«Урлагийн онцолбор шинж»(1766. Эрмитаж.) бүтээлд ширээн дээр эгнүүлж тавьсан эд зуйлсэд Пуссений байгальд ажиглагддаг агуу их сүрлэг байдал харагддаг. Тэгвэл «Зэс торх»(1733. Лувр) бүтээлд ахуйн хэрэгцээний энгийн эд юмс утга агуулгаараа гэрийн гал голомтын бэлгэдэл болж байна. Гэрлийн туяаны нөлөөгөөр тэдгээр эд юмс хоорондоо болон ахуй орчинтойгоо холбогдож уран сайхны орчинг бүрдүүлэх ажээ. Заримдаа нягт, заримдаа шингэн байдлаар жижиг түрхэлтээр тавигдсан гэрэлтэй, хүчтэй янз бүрийн өнгүүд агаарлаг орчинд гэрлээр нэвтрэх шиг санагдана. Шарден будгаа нийлүүр дээрээ хольдоггуй шууд зурах цардсан зотор дээрээ зэрэгцүүлэн түрхэж, бие биендээ хэрхэн үйлчлэхийг холоос харж дүгнэдэг байжээ. 1740-өөд онд Шардены аж байдлын зураг цэцэглэн хөгжжээ. Гал голомтын яруу сайхныг нарийн мэдэрч, түүний чимээгүйхэн баяр баясгалан, гэнэн шулуун байдал, өдөр тутмын халамж анхаарал,энхийн хөдөлмөр зэргийг үзүүлснээрээ Францын XYIII зууны урлагт анх удаа гурав дахь давхаргын амьдралын зохион байгуулалтыг үзүүлсэн гэж урлагийн түүхэнд тэмдэглэгдсэн билээ. Түүний бүтээлд үргэлж эрүүл, тогтвортой ёс суртахуун ноёрхоно. Зан суртахууны хувьд Шардены уран зураг дуу дуугаа авалцан зүй зохист байдлыг номлоно. Үүгээрээ Ж.Руссотой санал нэгддэг байв. Ж.Руссо язгууртны эвдэрсэн зан суртахууныг эсэргүүцдэг ба энгийн ард түмний зүрх сэтгэлийн цэвэр байдал, дотоод мөн чанар, сэтгэл санааны чин үнэнч байдлыг сөргүүлэн тавьдаг байв. Тохилог орон байрны орчинд хүүхдүүд болон аж ахуйдаа санаа тавьж байгаа даруухан эхчүүд, чин үнэнээсээ хөдөлмөрлөдөг ажилсаг зарц бүсгүйчүүд, анхааралтай томоотой даалгавраа хийх, сургуульдаа явах гэж буй болон тоглож буй хүүхдүүдийг дүрсэлж байв(«Хөзрийн байшин»1735). Шарден өөрийн баатруудын дүрийг нээхдээ амьдралыг нь үйл явдалтай холбоотой бус, тогтмол байдал, төрх, үйлдэлдээ анхаарсан нүүр, нүдтэй, эргэн тойрны чимээгүй, журамтай байдалд байгаагаар дүрслэгддэг. Эгэл жирийн хүмүүсийн өдөр тутмын амьдралын зохицлыг олж харсан байдаг. («Угаагч»1737, «Хоолны өмнөх залбирал»1744. хоёулаа Эрмитажид). Шарден зохиомжоо гүн биш орон зайд, нарийн дүрсэлсэн цөөн эд юмсаар хүрээлүүлдэг нь зан чанарыг гаргахад тун дөхөм болсон мэт болдог.

 «Угаагч» зургийн хэмнэлийн хувьд энгийн бөгөөд давжаахан хэмжээтэй, өнгөний хувьд даруу, зөөлөн. Цэнхэр, ягаан-улаан тусгаарлагдсан өнгүүдийн бие бие рүүгээ орон шүтэлцэх хувиралуудыг нарийн зөөлөрсөн өнгөөр гаргажээ. Хүрээ зураасыг зөөллөж чийгтэй агаарлаг, хэлбэрийг орчинтой нь холбоно. Үзэгчийн нүд нэгээс нөгөө зүйл рүү, тухайлбал угаагчаас хөөсөөр тоглох хүү рүү, түүнээс гадаа угаасан зүйл хатааж буй эмэгтэй рүү шилжихдээ энгийн жирийн амьдралын яруу сайхныг илэрхийлж байна.1770-аад оноос Шарден хөрөг зурагт ахиу хандаж, түүнийг шинээр ойлгох үндсийг тавьсан юм. Руссогийн хэлснээр тэрээр "ухаантай, сайхан сэтгэлтэй хүмүүсийг" дүрсэлж байсан билээ. Гуравдугаар давхаргын энгийн хүмүүсийн төлөөлөгч, түүний дотоод ертөнцийг үзүүлж байсан. «Ногоон малгайтай хөрөг»(1775) хэмээх бүтээлд зураач өөрийгөө ажлын хувцастай, амьд хөдөлгөөнтэй дүрсэлжээ. Ногоон саравчнаас туссан сүүдрийн дороос анхааралтай, нэвт, шувт шийдвэртэй харц үзэгч рүү хандаж байна. Зохиомжийг дүүртэл гол баатрыг дүрсэлсэн явдал тохилог дотоод засал, биетэй дүр, сүрлэг байдлыг тодруулж байна. Хөгшин хүний царай ширүүн мөртлөө яг байгаараа, чин сэтгэлээсээ харж байгаа дүр болж чадсан байна. «Өөрийн хөрөг» бол пастелийн арга ажиллагааны үлгэр жишээ дүр болсон ба Шарденамьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд энэ хэрэглэгдэхүүнээр ажиллахыг эрхэмлэж байв.Уран баримал. Рококо хийц маягийн баримлууд дотоод байдалд захирагдаж байсан учраас сүрлэг хэллэгээ гээж, жижиг, чимэглэлийн хэлбэртэй болсон. Ур хийцийн хувьд зөөлөн, нарийн нягт гэрэл сүүдэртэй өнгө зохиролтой байна. Гэвч XYIII зууны дундаас энгийн, ерөнхий байдалд татагдаж, реализм руу эргэсэн нь баатарлаг дүр эрж, эртний бүтээлд хандсан байдлаас бүр ч тод ажиглагддаг.Этьен Морис Фальконе(1716-1791)-сүрлэг уран баримлын нэрт төлөөлөгч бөгөөд чөлөөт сэтгэлгээ, ардчилсан үзэл, уйгагүй эрэл хайгуулаараа үеийнхнээсээ гоц ялгардаг юм.«I Петрийн морьт хөшөө»(1766-1782) хэмээх Петр хааны морьтой дүр бүхий хүрэл баримал Санкт-Петербург хотын сүлд болсон билээ. Их хааны зоригтой, хүчтэй, шийдэмгий дүрийг оновчтой хэлбэрээр шийдсэн нь бүтээлийн гол ололт болсон байна.

ЖакАнтуан Гудон(1741-1828)-францын иргэний хөрөг бүтээгч хэмээн түүхэнд нэрээ мөнхөлсөн билээ. Олон янзын зан чанар, сэтгэл зүй, хурц ухаан, үнэн бодит, итгэл төгс байдлаараа түүний хөргүүд бусдаас гоц ялгарна. Гүн ухаантан, эрдэмтэн, шүүмжлэгч, хувьсгалчид, улс төрчид гадаад байдлаараа туйлын адил төстэйн дээр нийгэмд гүйцэтгэх уургээ гүн ухамсарласан, түүний төлөө тууштай тэмцэгчид дүрслэгдсэн байдаг. Тиймээс сэтгэлийн өөрчлөлт, хоромхон зуурын төрх байдалд дүрслэгдсэн эдгээр хүмүүс ажил хэрэгч, тэмүүлэлтэй, идэвхтэй, амьдралтай харагддаг юм. Тухайлбал, «Руссо»(1778)-нэвт ширтэх гярхай харцтай, «Дидро»(1771 )-анхаарч чагнасан байдалтай, «Жорж Вашингтон»(1787-1792)-сахилга баттай, «Хөгжмийн зохиолч Глюк»(1787)-өөдрөг еэтгэлтэй, «Эхнэрийн хөрөг»(1787)-сэтгэл татам, үлэмж төгс чанараараа үзэгчийн анхаарлыг булаадаг юм.    Гудоны уран бүтээлийн оргилыг 84 настай гүн ухаантан «Вольтерийн хөрөг» (1781) хэмээдэг бөгөөд цац суварган хэлбэрийн зохиомжоор сүрлэг хэлбэрийг үүсгэсэн байна. Дүүрэн бодлын улмаас ядарсан, хөгширсөн, эмзэглэсэн хүний чичигнэсэн гар хуруу энэхүү сэтгэгдлийг нээн унших боломж түлхүүр болно. Цоргим хурц харцыг гайхалтай шийдсэнээрээ сонгодог ёсны баатарлаг дүрийн үлгэр жишээ болон үлдсэн билээ.

Read More